Gebruiken jij of je medewerkers AI-tools zoals ChatGPT, Copilot of Claude voor het werk? Dan valt je KMO onder artikel 4 van de Europese AI Act. Sinds de aanpassing van juli 2026 moet je maatregelen nemen die de AI-geletterdheid van je team ondersteunen. Een certificaat of een vast aantal uren is niet nodig. Aantoonbaar iets doen wel.
Stand van zaken op 8 oktober 2026. Dit artikel is geen juridisch advies, wel een praktische vertaling voor ondernemers.
Herken je dit? Je boekhouder of een leverancier vermeldt terloops dat “AI-geletterdheid nu verplicht is”. In je mailbox landen aanbiedingen voor certificaten. En ondertussen weet je niet eens precies wie in je bedrijf al met ChatGPT werkt, en waarvoor.
Je bent niet alleen. In onze opleidingen en gesprekken met ondernemers horen we het bijna elke week: medewerkers gebruiken AI al lang, alleen niet op een manier waar iemand afspraken over maakte. Dat is geen schande. Het is wel het moment om het goed te regelen.
In dit artikel lees je wat de AI Act echt vraagt, wat er in juli 2026 veranderde, en hoe je het als KMO in een paar stappen praktisch aanpakt. Zonder juridisch jargon.
Wat is AI-geletterdheid eigenlijk?
AI-geletterdheid betekent niet dat je kan programmeren. Het betekent dat je weet wat je doet als je met AI werkt. Concreet:
- Je weet wat AI goed kan, en waar het de mist in gaat. AI kan overtuigend klinken en toch fout zijn.
- Je controleert de output voor je ze gebruikt. Cijfers, namen, bedragen en bronnen check je altijd.
- Je weet welke gegevens je wel en niet in een AI-tool stopt, en welke instellingen je daarvoor gebruikt.
- Je kent de afspraken die in jouw bedrijf gelden.
Dat is eigenlijk gewoon vakmanschap. Net zoals een medewerker die met een heftruck rijdt een opleiding krijgt, moet wie met AI werkt weten hoe dat veilig en verstandig gaat.
Wat zegt de AI Act precies over AI-geletterdheid?
De AI Act is de Europese wet over artificiële intelligentie. Artikel 4 gaat over AI-geletterdheid en geldt sinds 2 februari 2025. In de oorspronkelijke tekst moest elk bedrijf dat AI gebruikt “zoveel mogelijk zorgen voor een toereikend niveau” van AI-geletterdheid bij zijn personeel.
Op 27 juli 2026 trad de zogenaamde Digital Omnibus in werking (Verordening (EU) 2026/1744). Die herschreef artikel 4. Sindsdien moeten bedrijven maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen. De tekst zegt er uitdrukkelijk bij dat je geen bepaald niveau per persoon hoeft te garanderen.
Wat betekent dat in gewone mensentaal?
- De plicht is verzacht, niet afgeschaft. Je moet geen resultaat garanderen, maar wel aantoonbaar inspanningen leveren.
- Geen certificaat, geen vast aantal uren. De wet schrijft geen bepaalde opleiding voor.
- In verhouding. Wat je doet, hangt af van de kennis van je medewerkers, waarvoor ze AI gebruiken en hoeveel risico daaraan vasthangt.
- Toezicht loopt sinds 2 augustus 2026. Europa en de lidstaten moeten bedrijven daarbij ondersteunen, met bijzondere aandacht voor KMO’s.
Let op: sommige artikels beweren dat de plicht naar de overheid is doorgeschoven. Dat klopt niet. De verantwoordelijkheid ligt nog altijd bij het bedrijf dat AI gebruikt.
Geldt dit ook voor jouw KMO?
Waarschijnlijk wel. De AI Act noemt een bedrijf dat AI-systemen inzet voor zijn werk een “gebruiksverantwoordelijke”. Dat ben je al als één medewerker ChatGPT gebruikt om een offerte op te stellen, of Copilot om een verslag samen te vatten. De grootte van je bedrijf maakt niet uit.
Wat wel uitmaakt, is hoe je AI gebruikt. Een bakkerij die af en toe een Facebookpost laat schrijven, hoeft minder te doen dan een installatiebedrijf dat offertes en technische berekeningen met AI voorbereidt. Hoe groter de gevolgen van een fout, hoe meer je moet doen.
Wat moet je concreet doen? Vijf stappen
Je hoeft hier geen dure consultant voor in te huren. Met deze vijf stappen ben je als KMO goed op weg:
- Breng in kaart wie wat gebruikt. Vraag in je team welke AI-tools ze gebruiken en waarvoor. Een rondvraag van een halfuur volstaat. Je zal verrast zijn.
- Maak afspraken op één A4. Welke tools mogen? Welke gegevens gaan er nooit in, zoals persoonsgegevens van klanten of vertrouwelijke prijzen? Wie controleert wat, voor iets de deur uit gaat?
- Zorg voor opleiding op maat van de rol. Een basisuitleg voor iedereen die AI gebruikt. Meer verdieping voor wie er dagelijks mee werkt of er belangrijke documenten mee maakt.
- Hou bij wat je deed. Een eenvoudige lijst volstaat: wie kreeg welke uitleg of opleiding, wanneer, en welke afspraken gelden. Dat is je bewijs dat je maatregelen nam.
- Herhaal het. AI-tools veranderen snel. Bekijk je afspraken minstens één keer per jaar opnieuw, en telkens als er een nieuwe tool bijkomt.
Wat kost het, en wat levert het op?
Laten we het concreet maken. Neem een KMO met 12 medewerkers, waarvan er 8 al met AI werken. Zonder afspraken of opleiding.
Wat het kost om het goed te regelen: een halve dag voor de rondvraag en de afspraken op één A4. En een opleiding voor de 3 medewerkers die er het meest mee werken. Reken op een opleidingsdag van €995 excl. btw per persoon, samen €2.985.
Wat het oplevert: stel dat elk van die 8 medewerkers door beter gebruik 1 uur per week wint. Minder herbeginnen, minder heen-en-weer, minder verbeteren. Over 46 werkweken is dat 368 uur per jaar. Aan een loonkost van €45 per uur gaat het om €16.560.
Daar komt het risico bij dat je niet ziet. Eén offerte van €40.000 met een rekenfout van 10% die niemand controleerde, kost je €4.000 marge. Dat is meer dan de hele opleiding. AI-geletterdheid is dus geen papierwerk voor de wet. Het is gewoon goed ondernemen. Wanneer zo’n investering zichzelf terugverdient, rekenden we in detail uit in dit artikel over AI-opleidingen.
Is een AI-opleiding dan verplicht?
Nee. De wet zegt niet dat je een opleiding moet volgen. Een goede interne uitleg, duidelijke afspraken en een collega die anderen helpt, kunnen ook maatregelen zijn.
Maar eerlijk: voor de meeste KMO’s is een praktische opleiding de snelste manier. Niet omdat je dan een papiertje hebt, maar omdat je medewerkers in één keer leren hoe ze AI veilig en verstandig inzetten. Wees wel op je hoede voor aanbieders die een “verplicht certificaat” verkopen. Dat bestaat niet.
Kies een opleiding waarin je medewerkers zelf aan de slag gaan, met taken die op hun werk lijken. Een hele dag slides over hoe AI werkt, levert minder op dan twee uur zelf proberen, controleren en bijsturen.
Hoe COBIZ dit aanpakt
Vanuit Dendermonde werken we met KMO’s in heel Oost-Vlaanderen en de regio Antwerpen–Brussel–Gent. We zijn geen juristen, maar ondernemers met meer dan 20 jaar ervaring in finance. We gebruiken AI elke dag zelf: om sneller te analyseren, gegevens te controleren en rapportering op te bouwen.
Die praktijk brengen we over in onze AI-opleiding Reken op Claude. In één dag leren je medewerkers samenwerken met Claude als werkassistent: van teksten en bestanden tot analyses en een zelfgebouwd dashboard. Met veel aandacht voor wat AI-geletterdheid echt inhoudt: de juiste instellingen kiezen, gevoelige gegevens beschermen en output kritisch controleren. Wil je liever met je hele team aan de slag, op je eigen werk? Dan organiseren we een sessie op maat, bij jou of in ons COBIZ-Center. Waarom we daarbij voor Claude kiezen, leggen we hier uit.
Veelgestelde vragen over AI-geletterdheid en de AI Act
Is AI-geletterdheid ook verplicht voor een kleine KMO?
Ja. Zodra jij of je medewerkers AI-tools gebruiken voor het werk, geldt artikel 4 van de AI Act. De grootte van je bedrijf speelt geen rol. Wel moeten je maatregelen in verhouding staan tot hoe en waarvoor je AI gebruikt.
Heb ik een certificaat of erkende opleiding nodig?
Nee. De AI Act vraagt geen certificaat, geen erkende opleiding en geen vast aantal uren. Je moet wel maatregelen nemen die AI-kennis in je team ondersteunen. Hou bij wat je doet: wie welke opleiding of uitleg kreeg, en welke afspraken er gelden.
Welke boete riskeer ik?
De AI Act koppelt zelf geen vast boetebedrag aan artikel 4. Het ontbreken van maatregelen kan wel meewegen bij toezicht, of wanneer er door verkeerd AI-gebruik schade ontstaat. Het grootste risico voor een KMO zit meestal niet in een boete, maar in fouten die onopgemerkt naar klanten gaan.
We gebruiken geen AI. Moet ik dan iets doen?
Dan valt je bedrijf niet onder deze plicht. Check het wel even: in veel KMO’s gebruiken medewerkers AI-tools zonder dat de zaakvoerder het weet. Denk aan vertaaltools, schrijfhulpen of de AI-functies in je kantoorsoftware.
Weet jij wie in je bedrijf al met AI werkt?
Dat is de eerste vraag. En vaak de meest verrassende. Wil je samen bekijken waar AI in jouw bedrijf tijd kan winnen, en hoe je het veilig regelt? Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Liever eerst zelf een beeld krijgen van je bedrijf? Doe de gratis Groei-Check.
Over COBIZ – COBIZ is het adviesbureau van Anja Warrot en Dirk Colman, gevestigd in Dendermonde. Met meer dan 20 jaar ervaring in finance en 7 jaar als KMO-zaakvoerder helpen we ondernemers in de regio Antwerpen–Brussel–Gent om meer uit hun cijfers en hun zaak te halen. Van financiële analyse en stuurcijfers tot cashflow, business controlling en strategische planning. Anja en Dirk geven regelmatig keynotes voor ondernemersgroepen en stellen een boek voor over financieel sturen voor KMO's. Ondernemers die ondernemers helpen – dat is waar we voor staan.